IGF-1

Groeihormoon komt uit je hypofyse in korte pulsen vrij, de grootste in de eerste uren van je diepe slaap. Een losse meting van groeihormoon zegt daarom weinig: je treft een piek of een dal. Het hormoon zet je lever aan tot het maken van IGF-1, insulineachtige groeifactor 1, en dat doet het feitelijke werk: het laat cellen groeien en delen, bouwt spier en bot op en houdt weefsel in stand. IGF-1 staat dagenlang stabiel in je bloed, en dat maakt het de praktische maat voor hoeveel groeihormoon je lichaam maakt. Het getal beweegt met je leven mee. IGF-1 is hoog in de groei en piekt in de puberteit, daalt daarna gestaag en is op je zeventigste ruwweg de helft van wat het op je dertigste was. Het zakt bij te weinig eten, te weinig eiwit en bij een lever die minder aanmaakt, en het stijgt bij een hypofyse die te veel groeihormoon afgeeft of bij groeihormoon van buiten. Op je uitslag staat IGF-1 in nmol/L, maar omdat het normale bereik met je leeftijd verschuift, komt er geen vaste band bij. In plaats daarvan wordt je waarde omgerekend naar een SD-waarde: het aantal standaarddeviaties dat je van het gemiddelde van je eigen leeftijd en geslacht af zit. Tussen -2,00 en +2,00 SD is normaal, en 0 is precies het gemiddelde van je groep.

IGF-1 is een waarde die iets zegt over onderhoud. Groeihormoon en IGF-1 houden in de volwassenheid je spiermassa, je botdichtheid en je herstel op peil, en ze dalen met de jaren. Een IGF-1 aan de lage kant van je leeftijdsgroep gaat samen met minder spier, meer buikvet en trager herstel; het is een van de getallen waaraan je kunt zien of je lichaam nog in de opbouwstand staat. De knoppen zijn bekend: diepe slaap, want daar komt het meeste groeihormoon vrij, krachttraining, genoeg eiwit, en niet chronisch te weinig eten. Die laatste is de gewoonste reden voor een laag IGF-1 bij een gezond iemand. Bij te weinig eten, een streng dieet of te weinig eiwit zet de lever de aanmaak lager, ook als er genoeg groeihormoon is; het lichaam bouwt niet als er niets binnenkomt. Hetzelfde geldt bij een trage schildklier, een slecht ingestelde diabetes en een lever die minder werkt. Een laag IGF-1 met een normaal patroon van eten, slapen en trainen is de uitzondering, en dan komt de hypofyse in beeld. Aan de hoge kant is het verhaal anders. Een IGF-1 ver boven je leeftijdsgroep zonder dat je groeihormoon gebruikt, wijst op een hypofyse die te veel afgeeft, acromegalie, met grotere handen en voeten, een grover gezicht, zweten en gewrichtsklachten die zo geleidelijk komen dat ze jaren gemist worden. IGF-1 is daar de eerste test. En wie groeihormoon als doping of anti-verouderingsmiddel gebruikt, tilt het getal op, met op de lange termijn meer insulineresistentie en een hoger risico op sommige kankers: een hoog IGF-1 is geen doel.

Lees eerst de SD-waarde, niet de concentratie. Die zet je getal tegen je eigen leeftijd en geslacht af, en zonder die schaal is de concentratie in nmol/L niet te plaatsen; staat hij er niet bij, vraag hem dan na. Een lage SD-waarde betekent minder groeihormoonwerking dan gebruikelijk voor je leeftijd. De gewoonste verklaring eerst: te weinig eten, een streng dieet of te weinig eiwit, een trage schildklier, een lever die minder werkt of een slecht ingestelde diabetes, weinig diepe slaap, en zelden een hypofyse die te weinig groeihormoon maakt. Bij een gezond iemand die lijnt of weinig eet, is de waarde binnen weken na normaal eten hersteld. Een hoge SD-waarde betekent meer groeihormoonwerking. Bij een zwangerschap en in de late puberteit hoort dat zo. Verder is het bijna altijd groeihormoon van buiten, of zelden een hypofyse die te veel afgeeft; dat laatste verdient onderzoek, want acromegalie is goed te behandelen en schadelijk als het jaren doorloopt.